JOHN GALSWORTHY: KẺ GIẢI PHẪU TÂM HỒN CỦA GIAI CẤP THƯỢNG LƯU
Sinh năm 1867 tại Surrey trong một gia đình thượng lưu giàu có, John Galsworthy lớn lên giữa những biệt thự sang trọng, những chuyến nghỉ hè và nền giáo dục quý tộc Anh nghiêm cẩn. Thế nhưng, càng trưởng thành, ông càng nhận ra khoảng cách giữa sự sung túc của tầng lớp mình và cuộc sống khắc nghiệt của những người lao động. Chính cảm giác "đứng trong đặc quyền nhưng không hoàn toàn thuộc về nó" đã theo ông suốt đời, trở thành điểm xuất phát cho mọi sáng tác. Tốt nghiệp luật tại Oxford và được gọi vào đoàn luật sư, Galsworthy nhanh chóng nhận ra pháp đình không phải con đường của mình. Ông chọn văn chương như một tòa án của lương tri để xét xử những bất công mà luật pháp không thể chạm tới.
Thành công không đến ngay. Những cuốn sách đầu tiên của ông hầu như không gây tiếng vang và được xuất bản dưới bút danh John Sinjohn. Phải mất gần mười năm kiên trì, Galsworthy mới tìm được giọng văn riêng với thứ chủ nghĩa hiện thực đầy lòng trắc ẩn. Trong hành trình ấy, ông không chỉ là một nghệ sĩ đơn độc mà còn là một người bạn tận tụy. Khi Joseph Conrad còn chật vật vì tài chính và chưa được công chúng biết đến, Galsworthy là một trong những người đầu tiên tin vào tài năng của ông, giúp đỡ về vật chất và giới thiệu ông với giới xuất bản. Đó là phẩm chất hiếm thấy: ông không chỉ bảo vệ những nhân vật yếu thế trong tiểu thuyết, mà còn nâng đỡ những con người thật ngoài đời.
Bước ngoặt lớn nhất trong đời sống tình cảm của Galsworthy là cuộc tình với Ada Pearson Cooper – người vợ của anh họ mình. Mối tình kéo dài gần mười năm trong âm thầm, bị ràng buộc bởi những quy ước đạo đức ngặt nghèo của xã hội Anh, chỉ có thể đi đến hôn nhân sau khi Ada hoàn tất thủ tục ly hôn vào năm 1905. Chính trải nghiệm ấy đã định hình nên cái nhìn nhân bản của Galsworthy về tự do cá nhân và phẩm giá con người. Trong The Forsyte Saga – bộ tiểu thuyết đồ sộ như một biên niên sử về tầng lớp tư sản Anh từ cuối thời Victoria đến đầu thế kỷ XX – nhân vật Soames Forsyte, người coi người vợ Irene như một tài sản quý giá, không phải là một phản diện đơn giản mà là hiện thân của một nền văn hóa đặt quyền sở hữu lên trên tình yêu. Bởi vậy, cuốn sách không chỉ kể câu chuyện của một gia đình mà còn đặt ra câu hỏi lớn: liệu con người có thể sở hữu mọi thứ, ngoại trừ trái tim của một con người khác?
Tinh thần ấy cũng hiện diện trong những vở kịch xã hội của ông. Justice (1909) gây chấn động dư luận Anh khi phơi bày sự tàn nhẫn của hệ thống nhà tù và góp phần thúc đẩy các cuộc tranh luận dẫn tới cải cách chế độ biệt giam. Đối với Galsworthy, văn chương không chỉ phản ánh hiện thực mà còn phải lay động lương tri xã hội.
Những ai từng gặp Galsworthy đều nhớ đến tình yêu đặc biệt của ông dành cho động vật. Ông phản đối săn bắn, nhiều lần lên tiếng chống ngược đãi thú vật và cho rằng cách con người đối xử với những sinh vật yếu hơn chính là thước đo cao nhất của một nền văn minh. Lòng trắc ẩn ấy cũng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp văn chương của ông.
Năm 1932, Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn học cho John Galsworthy vì "nghệ thuật tự sự xuất sắc, đạt đến đỉnh cao trong The Forsyte Saga". Nhưng vào thời điểm ấy, ông đã mắc bệnh u não giai đoạn cuối và không còn đủ sức khỏe để đến Stockholm nhận giải. Chỉ vài tuần sau, ông qua đời. Giải Nobel vì thế giống như một lời chào cuối cùng dành cho người đã dành cả đời bênh vực công lý bằng văn chương.
Có lẽ nghịch lý lớn nhất của John Galsworthy là ông sinh ra giữa đặc quyền nhưng dành cả đời để bảo vệ những người ít đặc quyền hơn mình. Ông không phủ nhận giai cấp của mình; ông chỉ từ chối sự vô cảm mà giai cấp ấy có thể tạo ra. Bởi vậy, hơn một thế kỷ sau, The Forsyte Saga vẫn không chỉ là câu chuyện của nước Anh đầu thế kỷ XX, mà còn là lời cảnh tỉnh vượt thời gian: khi con người bắt đầu coi người khác là tài sản, nền văn minh cũng bắt đầu mục ruỗng từ bên trong. Đó là di sản lớn nhất Galsworthy để lại – lời nhắc nhở rằng giá trị của một xã hội không được đo bằng những gì nó nắm giữ, mà bằng cách nó đối xử với con người.
